Làn sóng không chết: Khi ngân hàng lớn nhất Hàn Quốc chọn blockchain riêng tư thay vì công cộng

Ngân hàng lớn nhất Hàn Quốc – KB Kookmin – vừa chính thức gia nhập mạng lưới blockchain Kinexys của JPMorgan để thực hiện thanh toán xuyên biên giới bằng USD. Họ chọn một hệ thống đóng, hoàn toàn do JPMorgan kiểm soát. Không có token, không có DeFi, không có cộng đồng mở. Và cộng đồng crypto của chúng ta… lặng im. Không FOMO, không FUD, chỉ một sự thở dài nhẹ: “Lại thêm một ngân hàng dùng blockchain riêng.” Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây không chỉ là một tin tức về hạ tầng thanh toán. Đây là một lời nhắc nhở đau đớn về khoảng cách giữa tầm nhìn phi tập trung và thực tế tập quyền. Làn sóng không bao giờ chết, nó chỉ chuyển hướng. Và lần này, nó đang chảy vào những khu vườn có tường bao cao vút. Tôi còn nhớ những ngày tháng 8 năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ. Lúc đó tôi đang tổ chức các buổi workshop “DeFi for the People” tại Paris, dạy hàng trăm người cách sử dụng Uniswap, cách cung cấp thanh khoản trên Compound. Chúng tôi tin rằng blockchain là để mở cửa, để bất kỳ ai cũng có thể tham gia vào hệ thống tài chính toàn cầu. Chúng tôi kể câu chuyện về một nông dân Kenya có thể gửi stablecoin qua biên giới mà không cần ngân hàng. Vậy mà bây giờ, năm 2025, ngân hàng lớn nhất Hàn Quốc lại chọn một blockchain riêng tư – nơi họ phải xin phép JPMorgan để tham gia, nơi mọi giao dịch đều được giám sát bởi một tổ chức duy nhất. Đau đớn thay, đó lại là con đường thực tế nhất để đưa blockchain vào dòng chảy chính thống. Giữa hỗn loạn, ta tìm thấy giá trị thật. Vậy giá trị thật ở đây là gì? Liệu đó có phải là giá trị mà chúng ta từng mơ ước? Hãy nhìn vào kỹ thuật. Kinexys – trước đây gọi là Onyx – là một mạng lưới permissioned (có phép) do JPMorgan vận hành. Các ngân hàng tham gia phải trải qua KYC/AML, được cấp quyền chạy node nếu có. JPMorgan kiểm soát hoàn toàn cơ chế đồng thuận (có thể là Raft hoặc IBFT trên nền tảng Quorum – một nhánh của Ethereum). Giao dịch được thanh toán bằng “tokenized deposit” – thực chất là một dạng IOU của JPMorgan trên sổ cái của họ, được bảo đảm bởi chính bảng cân đối kế toán của ngân hàng. Kinexys đã xử lý hơn 4 nghìn tỷ USD kể từ khi ra mắt, với khối lượng hàng ngày đạt 70 tỷ USD. Con số này ấn tượng, nhưng hãy so sánh với SWIFT, mạng lưới thanh toán liên ngân hàng toàn cầu, xử lý trung bình 5 nghìn tỷ USD mỗi ngày, với thời gian 1-3 ngày. Kinexys nhanh hơn (gần như real-time), rẻ hơn (giảm chi phí trung gian), nhưng chỉ hoạt động trong phạm vi các đối tác đã được JPMorgan phê duyệt. KB Kookmin sẽ sử dụng nó để thanh toán cho khách hàng xuất nhập khẩu của họ tại 10 quốc gia, ban đầu chỉ bằng USD. Về mặt kỹ thuật, đây là một bước tiến về mặt hiệu quả, nhưng đó là sự hiệu quả trong một khuôn khổ kiểm soát. Cộng đồng crypto thường nhìn vào các tin tức như thế này và bảo: “Ôi, họ đang dùng blockchain, thật tuyệt!” Nhưng tôi thấy một câu chuyện khác. Khi tôi xây dựng bot Telegram phân tích rủi ro liquidity pool cho 300 thành viên trong cộng đồng DeFi Việt Nam tại Pháp, tôi hiểu rõ sự khác biệt giữa một hệ thống mở và một hệ thống đóng. Trên Uniswap, bất kỳ ai cũng có thể tạo pool, bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra mã nguồn, bất kỳ ai cũng có thể yêu cầu rút tiền bất cứ lúc nào. Ở Kinexys, bạn không thể làm gì nếu JPMorgan quyết định tăng phí hoặc thay đổi quy tắc. Bạn không thể kiểm tra code vì nó là closed-source. Bạn không thể tự do rút lui – nếu muốn chuyển sang một mạng khác, bạn phải xây dựng lại toàn bộ hạ tầng tích hợp. Đây giống như việc sử dụng một chiếc xe hơi sang trọng nhưng chỉ được lái trên con đường duy nhất mà nhà sản xuất cho phép. Nhanh, tiện, nhưng không tự do. Và rồi tôi nghĩ về những dự án public chain từng hứa hẹn cách mạng hóa thanh toán quốc tế: Ripple (XRP), Stellar (XLM). Cả hai đều có công nghệ tốt, có thể xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây, với chi phí thấp. Nhưng điều gì đã xảy ra? Ripple bị SEC kiện, mất uy tín trong mắt các ngân hàng. Stellar thì tập trung vào các tổ chức phi lợi nhuận, không có đủ sức hút với các ngân hàng lớn. Kết quả là, khi một ngân hàng như KB Kookmin muốn mở rộng thanh toán xuyên biên giới, họ chọn JPMorgan – một ngân hàng khổng lồ, có thể đảm bảo tuân thủ pháp lý, có sẵn mạng lưới đối tác, và quan trọng nhất, có thể chịu trách nhiệm pháp lý nếu có sự cố. Public chain không thể cạnh tranh vì chúng thiếu cái mà ngành tài chính gọi là “trust anchor” – một tổ chức có thể đứng ra bảo lãnh. Sự thật là, trong thế giới tài chính truyền thống, phi tập trung không phải là một tính năng, mà là một rủi ro. Liệu điều này có khiến tôi bi quan về tương lai của crypto? Không hẳn. Bởi vì mỗi khi một làn sóng lớn đến, nó không chết, nó chỉ chuyển hướng. Và hướng đi mới này có thể mang lại cơ hội cho những ai biết nhìn xa. Hãy xem xét góc nhìn trái chiều: Việc JPMorgan và KB Kookmin hợp tác là một bằng chứng rằng blockchain thực sự mang lại giá trị cho các tổ chức lớn. Nhưng đó là giá trị tối ưu hóa chuỗi cung ứng hiện có, không phải giá trị xây dựng một hệ thống mới. Nếu chúng ta – cộng đồng public chain – không thể cạnh tranh trực tiếp với các ngân hàng, chúng ta có thể trở thành lớp hạ tầng phía dưới. Ví dụ, Kinexys có thể được kết nối với một sidechain hoặc rollup trên Ethereum thông qua một cầu nối được thiết kế đặc biệt. JPMorgan đã thử nghiệm với Onyx Digital Assets, một nền tảng cho phép token hóa tài sản truyền thống và có thể tương tác với các mạng lưới khác. Nếu họ chọn mở cửa một phần, các giao thức như Chainlink CCIP hay LayerZero có thể cung cấp khả năng kết nối. Tuy nhiên, hiện tại, điều này chỉ là suy đoán. Tôi từng thấy sự tương tự trong lịch sử Internet. Vào cuối những năm 1990, các công ty lớn như AOL, CompuServe xây dựng mạng riêng, cung cấp dịch vụ email và nội dung có kiểm soát. Họ nghĩ rằng họ có thể giữ người dùng trong vườn có tường bao. Nhưng rồi Internet mở – Web, email mở – đã chiến thắng. Tuy nhiên, phải mất hơn một thập kỷ để điều đó xảy ra. Trong thời gian đó, các mạng đóng vẫn tồn tại và sinh lời. Tương tự, blockchain riêng của ngân hàng sẽ tồn tại song song với public chain, phục vụ các nhu cầu khác nhau. KB Kookmin không cần token, không cần cộng đồng – họ cần một công cụ hiệu quả để chuyển tiền giữa các chi nhánh và đối tác. Và điều đó hoàn toàn hợp lý. Nhưng đối với chúng ta, những người tin vào phi tập trung, câu hỏi là: Làm thế nào để chúng ta không bị bỏ lại phía sau? Câu trả lời không phải là cố gắng cạnh tranh với JPMorgan trên sân chơi của họ, mà là xây dựng các ứng dụng mà ngân hàng không thể hoặc không muốn làm. Ví dụ, cho vay ngang hàng xuyên biên giới, thanh toán micropayment cho nội dung số, quản trị DAO cho các tổ chức tự trị. Những thứ này yêu cầu tính mở, tính không cần cấp phép, và sự tham gia của cộng đồng – điều mà Kinexys không bao giờ cung cấp. Tôi đã thấy điều đó trong quá trình xây dựng DAO ParisLens – một cộng đồng nhỏ nhưng gắn kết, nơi mọi quyết định đều được bỏ phiếu công khai. Ngân hàng không thể làm điều đó, vì họ sợ mất kiểm soát. Sự thay đổi lớn nhất không đến từ các tổ chức, mà từ những kết nối nhỏ. Và tôi tin rằng chính những kết nối nhỏ đó sẽ tạo ra làn sóng tiếp theo, một làn sóng không thể bị bắt giữ trong bất kỳ khu vườn có tường bao nào. Khi tôi viết những dòng này, thị trường đang trong giai đoạn giảm. Nhiều người hoảng sợ, nhiều dự án biến mất. Nhưng giữa hỗn loạn, ta tìm thấy giá trị thật. Giá trị thật không phải là một blockchain xử lý 70 tỷ USD một ngày, mà là một cộng đồng dám tin tưởng lẫn nhau để xây dựng một thứ gì đó mới mẻ. KB Kookmin có thể mất hàng trăm triệu USD nếu JPMorgan đột ngột ngừng dịch vụ, nhưng họ sẽ tìm cách khác. Cộng đồng crypto, nếu biết đoàn kết, có thể tạo ra những thứ không thể bị phá hủy bởi bất kỳ quyết định đơn phương nào. Tôi sẽ không nói rằng tin tức này là vô nghĩa. Nó có ý nghĩa: nó xác nhận rằng công nghệ blockchain đã đủ trưởng thành để được các tổ chức tài chính lớn nhất thế giới sử dụng. Nhưng nó cũng cảnh báo rằng con đường đến với phi tập trung không phải là đường thẳng. Các ngân hàng sẽ tiếp tục xây tường cao, và chúng ta phải tiếp tục xây cầu. Mỗi lần một ngân hàng lớn công bố hợp tác với một blockchain riêng, tôi lại nhắc mình: “Đừng sợ hãi. Hãy tiếp tục giáo dục, tiếp tục kết nối, tiếp tục xây dựng những thứ thực sự thuộc về cộng đồng.” Và tôi hy vọng bạn cũng vậy. Làn sóng không bao giờ chết, nó chỉ chuyển hướng. Và khi nó chuyển hướng vào các tổ chức, đó là lúc chúng ta – những người ở rìa – có thể tìm thấy những dòng chảy ngầm mạnh mẽ hơn.