Tôi còn nhớ rõ những ngày tháng 6 năm 2020, khi tôi và 340 thành viên trong nhóm 'DeFi Ethics' trên Discord dành hàng giờ để mổ xẻ Uniswap v2. Chúng tôi không chỉ phân tích code, mà còn bàn về ý nghĩa xã hội của một hệ thống tài chính không cần cấp phép. Lúc đó, 'sức mạnh tính toán' là một khái niệm trừu tượng, nằm sau những giao thức, là thứ mà chúng tôi giả định là có sẵn. Bảy năm sau, khi nhìn vào báo cáo tài chính mới nhất của AMD, tôi thấy sự trừu tượng đó đã trở thành một hiện thực đầy sức nặng. Mảng trung tâm dữ liệu của họ tăng trưởng 57% so với cùng kỳ năm ngoái (YoY), một con số không chỉ khiến Phố Wall chú ý, mà còn là một tín hiệu quan trọng cho cộng đồng crypto – những người đã và đang tìm kiếm một giải pháp thay thế cho sự thống trị của NVIDIA trong lĩnh vực AI và khai thác.
Đây không phải là một bài báo về một blockchain mới ra mắt. Đây là một câu chuyện về hạ tầng vật lý. Khi tôi còn làm Tiến sĩ Mật mã học, tôi thường bỏ qua tầng vật lý, chỉ tập trung vào thuật toán. Nhưng trong thế giới Web3, nơi mà 'phi tập trung' là một lý tưởng, phần cứng mà chúng ta phụ thuộc vào lại trở nên tập trung một cách đáng sợ. Hiện tại, hơn 90% thị trường GPU AI và HPC (High-Performance Computing) thuộc về NVIDIA. Hệ sinh thái CUDA của họ giống như một cái lồng vàng: mạnh mẽ, tiện lợi, nhưng nếu bạn ở trong đó, bạn sẽ phải trả bất cứ giá nào mà NVIDIA đưa ra. Sự tăng trưởng của AMD, với dòng sản phẩm MI300 và kiến trúc CDNA 3, mang đến một câu chuyện khác: một cánh cửa để thoát ra khỏi sự phụ thuộc đó.
Bài báo từ Crypto Briefing lưu ý rằng các thợ đào crypto đang để mắt đến AMD. Điều này không có gì ngạc nhiên. Năm 2017, tôi đã dành 4 tháng để nghiên cứu 12 dự án ICO. Hồi đó, một GPU mới có thể thay đổi hoàn toàn lợi nhuận khai thác của một đồng coin như Monero. Nhưng ngày nay, câu chuyện đã khác. 'Thợ đào crypto' trong bối cảnh hiện tại không chỉ là những người đốt điện để bảo vệ mạng lưới PoW. Họ là những người vận hành nút trong các mạng lưới DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Networks) như Render Network, Akash Network, hay Filecoin. Họ cung cấp sức mạnh tính toán cho các ứng dụng AI, cho render đồ họa, cho lưu trữ. Sự tăng trưởng của AMD đồng nghĩa với việc nguồn cung GPU trên thị trường sẽ dồi dào hơn, giá thành có thể cạnh tranh hơn. Điều này trực tiếp tác động đến lợi nhuận biên của những người vận hành nút DePIN, và do đó, ảnh hưởng đến tính bền vững của toàn bộ hệ sinh thái.
Tuy nhiên, tôi luôn giữ một góc nhìn thực dụng, được mài giũa qua mùa gấu 2022, khi danh mục đầu tư của tôi mất 70% giá trị. Tôi đã rút lui khỏi các cuộc thảo luận công khai trong 3 tháng, chỉ viết những bài suy ngẫm ẩn danh trên các diễn đàn nhỏ. Từ đó, tôi học được rằng những tín hiệu vĩ mô như thế này cần được kiểm tra bằng một lăng kính phản trực giác.
Vâng, AMD tăng trưởng là một tín hiệu tích cực. Nhưng nó có thực sự tốt cho các dự án DePIN? Hãy suy nghĩ theo hướng ngược lại. Sự tăng trưởng của AMD và sự cạnh tranh với NVIDIA sẽ dẫn đến điều gì? Đó là giá GPU giảm. Khi giá GPU giảm, chi phí để tham gia vào một mạng lưới DePIN như Render cũng giảm theo. Điều này có thể dẫn đến một 'cơn sốt' cung cấp: quá nhiều người đổ xô mua GPU để trở thành node operator. Kết quả là nguồn cung sức mạnh tính toán tăng vọt, trong khi nhu cầu từ các dự án AI chưa kịp tăng tương ứng. Lợi nhuận của mỗi node operator sẽ bị bào mòn. Đây là một bài toán kinh tế học cơ bản mà tôi đã thấy xảy ra với các giao thức DeFi trong mùa hè 2021: phần thưởng yield farming bị giảm nhanh chóng khi có quá nhiều người tham gia.
Điểm mù thứ hai chính là sự phụ thuộc vào một hệ sinh thái phần mềm. Đừng quên rằng, mặc dù AMD có phần cứng tốt, nhưng 'linh hồn' của AI và HPC lại nằm ở phần mềm. NVIDIA đã xây dựng CUDA trong hơn một thập kỷ. Nó là một hệ sinh thái khổng lồ, nơi hầu hết các framework AI như PyTorch, TensorFlow đều được tối ưu hóa. AMD có ROCm. Nó là một nỗ lực đáng khen ngợi, nhưng vẫn còn một khoảng cách lớn về độ ổn định, hiệu năng và số lượng thư viện hỗ trợ. Một node operator DePIN có thể mua GPU AMD giá rẻ, nhưng nếu phần mềm AI họ đang chạy không tối ưu cho nó, hoặc tệ hơn, không tương thích, thì 'sức mạnh tính toán' đó sẽ trở nên vô dụng. Trong thời gian tôi làm việc tại Microsoft, tôi đã thấy vô số dự án thất bại vì đánh giá thấp tầm quan trọng của tầng ứng dụng (software stack). Phần cứng tốt thôi là chưa đủ.
Vậy, làm thế nào để đọc được tín hiệu này một cách khôn ngoan? Hãy nhìn vào các dự án DePIN đang xây dựng trên nhiều kiến trúc phần cứng. Một dự án như Render, nếu chỉ tối ưu cho NVIDIA, sẽ gặp rủi ro khi cuộc chơi thay đổi. Ngược lại, một dự án có khả năng hỗ trợ cả AMD và thậm chí cả các chip chuyên dụng (ASIC) cho AI mới nổi lên sẽ có khả năng phục hồi tốt hơn. Điều quan trọng không phải là 'AMD có tăng trưởng không?', mà là 'Dự án DePIN này có đủ trừu tượng hóa lớp phần cứng để không bị phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào không?'.
Hãy nhìn vào lịch sử. Năm 2021, dự án NFT 'Art4Freedom' mà tôi đồng sáng lập đã quyên góp được 220 ETH. Chúng tôi tin rằng công nghệ có thể giải phóng con người. Nhưng sự giải phóng đó phải bắt đầu từ sự độc lập. Nếu DePIN trở nên phụ thuộc vào một nhà sản xuất chip duy nhất, thì 'sự phi tập trung' mà chúng ta theo đuổi chỉ là một ảo ảnh. AMD là một đối thủ đáng gờm, nhưng nó không phải là vị cứu tinh. Nó là một mảnh ghép trong một bức tranh lớn hơn.
Cuối cùng, tôi quay lại với câu hỏi mà tôi đã tự hỏi mình vào năm 2017 khi đọc whitepaper của MakerDAO: 'Liệu một thứ gì đó được xây dựng trên một nền tảng tập trung như Ethereum (vào thời điểm đó) có thể thực sự phi tập trung không?'. Câu trả lời, như chúng ta đã thấy, là 'có thể', nhưng đòi hỏi sự tiến hóa không ngừng. Đối với DePIN, câu hỏi tương tự là: 'Liệu một mạng lưới phi tập trung dựa trên phần cứng của một vài tập đoàn có thể thực sự độc lập không?'.
Sự tăng trưởng của AMD là một tin tốt. Nó mang lại sự lựa chọn. Nhưng sự lựa chọn thực sự, sự giải phóng thực sự, chỉ đến khi chúng ta có thể vận hành trên bất kỳ phần cứng nào, với bất kỳ phần mềm nào, mà không bị ai nắm giữ chìa khóa. Đó là tầm nhìn mà tôi muốn thấy trong làn sóng DePIN tiếp theo.